[Raşit Tunca]

İSİM KATEGORİLERİNİN GENİŞLETİLMESİ VE SİLSİLE BAĞLANTILARI

Silsile-i Ülâ araştırmasında yalnızca doğrudan peygamber, Ehl-i Beyt veya sahabe isimlerine bakmak yeterli değildir. İsimlerin taşıdığı anlam, hangi şahsiyete veya hangi tarihî ve manevî kaynağa dayandığı da araştırılmalıdır.

Bu nedenle isimleri birkaç ayrı kategori içerisinde değerlendirmek mümkündür:

1. Peygamber İsimleri:
Musa, İbrahim, Yusuf, İsmail, Davud, Süleyman, İsa ve benzeri isimler.

2. Ehl-i Beyt İsimleri:
Ali, Hasan, Hüseyin, Fatıma ve benzeri isimler.

3. Sahabe İsimleri:
Ebû Bekir, Ömer, Osman, Ayşe ve diğer sahabe isimleri.

4. Esma-i Hüsnâ ve İlâhî İsimlerle Bağlantılı İsimler:
Abdurrahman, Abdülkadir, Abdülcelil, Abdülaziz gibi isimlerin Allah'ın isimleriyle doğrudan bağlantısı vardır. Bunun yanında Cemalettin, Celalettin, Kadir, Rauf, Vedud gibi isimlerde de ilâhî isim ve sıfatlarla bağlantılı anlam katmanları bulunmaktadır.

Örneğin çevremizde bulunan Cemalettin isimli bir kişiyi doğrudan bir sahabe veya peygamber ismi olarak değerlendirmeyiz. Ancak ismin taşıdığı Cemal anlamı üzerinden Allah'ın isim ve sıfatlarına ilişkin daha derin bir bağlantı kurulabilir. Aynı şekilde Abdurrahman isminde ise “Rahman” ismi açıkça görülmektedir.

5. Tarihî Şahsiyetler, Âlimler ve Büyük Zatlar:
Bazı isimler de doğrudan peygamber, Ehl-i Beyt veya sahabe olmamakla birlikte İslâm tarihinin sonraki dönemlerinde yaşamış önemli şahsiyetlere bağlanabilir.

Meselâ Turgut ismi doğrudan bir sahabe ismi değildir. Ancak Turgut Reis gibi tarihî bir şahsiyeti hatırlatabilir. Bu durumda isim, sahabe döneminden değil, İslâm tarihinin daha sonraki bir tarihî katmanından bağlantı kurmaktadır.

Dolayısıyla isimleri yalnızca “sahabe ismidir” veya “sahabe ismi değildir” şeklinde ikiye ayırmak, araştırmanın ortaya çıkarabileceği daha derin bağlantıları gözden kaçırabilir.

Buradaki esas düşünce, ismin kendisinden ziyade o ismin hangi manaya, şahsiyete, tarihî döneme veya ilâhî isme bağlandığını araştırmaktır.

%80 ORANININ ANLAMI

Yaptığım yerel gözlemlerde, özellikle eski nesillerde kullanılan isimlerin önemli bir bölümünün bu geniş kategorilerden birisine bağlanabildiği görülmektedir.

Örneğin on kişilik bir isim grubu ele alındığında, yaklaşık sekiz kişinin ismi peygamber, Ehl-i Beyt, sahabe, Esma-i Hüsnâ ile bağlantılı isimler veya İslâm tarihindeki önemli şahsiyetler üzerinden bir bağlantı oluşturabilmektedir.

Geriye kalan yaklaşık iki kişilik bölüm ise Demir, Çetin, Metin gibi doğrudan bu kategorilere bağlanamayan veya farklı anlam ve kültürel kaynaklardan gelen isimlerden oluşabilmektedir.

Buradaki %80 oranı, bütün toplum için yapılmış kesin ve bilimsel bir istatistik olarak ileri sürülmemektedir. Bu oran, yapılan yerel incelemelerde ortaya çıkan keşfî bir gözlem ve araştırma tespiti olarak ele alınmaktadır.

Bu yaklaşımın önemli tarafı, araştırmayı yalnızca isimlerin yüzeydeki biçimine bakmaktan kurtarmasıdır. Bir ismin doğrudan peygamber veya sahabe ismi olmaması, onun hiçbir manevî veya tarihî bağlantısının bulunmadığı anlamına gelmez.

İsimler derinlemesine araştırıldığında; peygamberlere, Ehl-i Beyt'e, sahabeye, Allah'ın güzel isimlerine, âlimlere, evliyalara ve tarih boyunca İslâm medeniyetinde iz bırakmış şahsiyetlere uzanan farklı bağlantı halkaları ortaya çıkabilmektedir.

Bu sebeple Silsile-i Ülâ araştırmasında isimlerin yalnızca kendileri değil, isimlerin arkasındaki anlam, kaynak, şahsiyet ve tarihî bağ da birlikte değerlendirilmelidir.